Vijftien + twee jaar betrokkenheid – Wie langere tijd bestuurt, kijkt niet alleen terug op besluiten en projecten, maar ook op afwegingen, twijfels en verantwoordelijkheden die vaak buiten beeld blijven. Na twee jaar zitting in de Raad van Advies en vijftien jaar lid van het bestuur van IJssellandschap, waarvan de meeste jaren als voorzitter, neemt Godelieve Wijffels afscheid. Niet zozeer omdat ze dat wil, maar vooral omdat haar maximale bestuursperiode erop zit. “Het is natuurlijk logisch dat er een moment komt om plaats te maken”, zegt Godelieve, “Maar betrokken zijn bij IJssellandschap is buitengewoon boeiend. Wat bij de stichting speelt, speelt ook landelijk. Het aantrekkelijke is dat hier beleid wordt gemaakt met kennis van de dagelijkse praktijk en altijd gericht op de lange termijn. Je ziet ook in die praktijk wat werkt, wat schuurt en waar je moet bijsturen’.
In die vijftien jaar groeide de organisatie en kwamen er uiteenlopende en vernieuwende projecten en kansen voorbij, zoals Natuurderij Keizersrande, Heerlijkheid Linde, Sion, Gorsselse Heide en landgoed ’t Nijendal. De maatschappelijke context werd complexer en de druk op landschap en ruimte nam toe. Godelieve: “Ook in die complexere context blijft IJssellandschap altijd trouw aan een integrale benadering waarin natuur, landbouw, cultuurhistorie en ondernemerschap samenkomen. Juist dat maakte het zo de moeite waard om mij langdurig in te zetten voor IJssellandschap”.
IJssellandschap: doen in plaats van alleen ‘schrijven’ – Wat haar aanspreekt, is dat IJssellandschap niet puur een natuurorganisatie is, maar echt een landgoederen stichting. Ongeveer een derde van het bezit van IJssellandschap bestaat immers uit bos & natuur en twee derde uit landbouwgrond, met daarnaast 76 adressen met gebouwen: pachtboerderijen, landhuizen, een molen en andere, veelal monumentale gebouwen. “Het gaat hier niet alleen over beschermen, maar ook over gebruiken, beheren, ontwikkelen en soms begrenzen. En over generatielange relaties. En steeds weer die balans vinden”.
In die mix komt in het klein alles samen wat voor heel het land speelt: klimaatadaptatie, biodiversiteit, energietransitie, wonen en de toekomst van de landbouw. “Het is geen abstract beleid dat je maakt. We doen het hier echt. IJssellandschap heeft bijvoorbeeld haar eigen zonneparkje; als dan de salderingsregeling verdwijnt, merken wij dat direct. Dat maakt dat je anders naar beleid kijkt. Niet praten en beleid maken over, maar mét elkaar, en vooral: doen!”.
Rol van bestuur en bestuursvoorzitter: op afstand en toch dichtbij – Godelieve leerde het vak van besturen in de praktijk, onder andere in het Dagelijks Bestuur van het Waterschap. Godelieve: “Ik weet het nog goed, toen ik de eerste stapel met stukken kreeg dat ik dacht, hoe ga ik dit lezen? Een manager vraagt zich af hoe het te gaan regelen, welke medewerkers waar worden ingezet. Maar als bestuurder stel je vragen als: is het rechtvaardig, kunnen we het dragen, is het maatschappelijk belang groot genoeg versus de kosten, hebben we de middelen en is de organisatie voldoende toegerust en durven we dit aan?”
Binnen IJssellandschap is bewust gekozen voor een bestuur op afstand. Voor Godelieve was dat aanvankelijk wennen. Als dagelijks bestuurder, was ze gewend aan intensiever bestuurlijk contact met wethouders en bestuurders. “Bij IJssellandschap stond voor mij, vooral in het begin, de vraag centraal; hoe groot is die afstand?”. In haar ogen mocht haar bestuurlijke rol in sommige gevallen wat groter zijn. “Er zijn momenten waarop een bestuurder juist omdat hij of zij geen direct uitvoerend belang heeft, iets kan toevoegen. Bijvoorbeeld door gesprekken te voeren op bestuurlijk niveau met andere overheden of partijen. Voor mij waardevol, elkaar kennen, elkaar kunnen bellen als het nodig is.”
Tegelijk benadrukt Godelieve dat de keuze voor een bestuur op afstand helder is en ook voordelen heeft. De directie is het boegbeeld van de organisatie en onderhoudt de dagelijkse relaties. “Het is voor de directie belangrijk om in die rol ook serieus genomen te worden. Bestuur en directie moeten elkaar daarin versterken, niet doorkruisen. Het is steeds afwegen”.
Als voorzitter heb je de taak om de gemeenschappelijke deler te filteren uit de verschillende meningen. Dat betekent spanningen niet vermijden, maar hanteren. Een deel van het werk speelt zich ook buiten de maandelijkse vergaderingen af: gesprekken voeren, verwachtingen uitspreken, onderlinge dynamiek begeleiden. “Soms lig je daar dan even wakker van, maar dat hoort erbij.
Het collectieve belang moet altijd voorop staan, ook als dat niet jouw persoonlijke voorkeur is. Vanuit wijsheid besluiten”. Diversiteit binnen het bestuur is daarbij essentieel, vindt ze. Verschillende achtergronden leiden tot betere besluiten, mits er ruimte is voor zorgvuldige afweging. “Dat vraagt tijd, vertrouwen en soms geduld”
Natuur, publieke waarde, sociale winst – Godelieves liefde voor natuur is in alles duidelijk. Een echt ‘buitenmens’: “Ik krijg energie van een rode wouw die langs mijn raam vliegt, van een ijsvogeltje in een Amsterdams stadspark als ik op mijn kleinkinderen pas”. Natuur is verwondering, maar ook gezondheid en verbondenheid”.
Juist daarom maakt ze zich zorgen over de afname van publieke financiering voor natuur. “Natuur heeft het lastig. Terwijl we het eigenlijk net zo zouden moeten waarderen als bijvoorbeeld gezondheidszorg. Het sociale rendement is enorm en nauwelijks in geld uit te drukken”. Ze begrijpt het wel, maar vindt het dan ook niet positief dat natuurorganisaties toegang tot natuur steeds vaker indirect laten betalen, bijvoorbeeld via parkeergelden en lidmaatschappen. “Natuur moet geen luxeproduct worden’’.
Volgens Godelieve is de overheid onvoldoende in staat gebleken de natuur echt te beschermen. “wat er in het verleden is afgebroken, werkt nog lang door. We leven in een samenleving met een enorm consumptieniveau. We willen alles, of althans daar worden we continu toe verleid. Is dat nog wel een eigen keus, of kunnen we eigenlijk niet anders? Daarin zou de overheid meer kunnen sturen. De natuur en het klimaat zijn belangrijker dan we ze behandelen”.
Bij IJssellandschap ziet ze hoe natuur ook een sociale component heeft: mensen ontmoeten elkaar, ze bewegen er, beleven en genieten. “Dat is ook rendement. We moeten de natuur respecteren. Je mag uit de natuur oogsten, maar je moet de maat kennen en investeren in de regeneratie van landschap en bodem.”
Landbouw: maatwerk en in contact – Landbouw vormt een wezenlijke pijler onder IJssellandschap. De relatie tussen natuur en landbouw is in vijftien jaar veranderd, en niet eenvoudiger geworden. “Die werelden stonden soms tegenover elkaar, al waren er altijd mensen die de verbinding konden maken”.
Wat haar stoort, is het romantische beeld van landbouw dat leeft in delen van de samenleving. “dat sluit niet altijd aan bij de realiteit van het ondernemerschap van vandaag”. En dé boer bestaat niet. Elke ondernemer maakt andere keuzes, afhankelijk van bedrijf, grond, financiering, persoonlijke kwaliteiten en overtuiging.
De landbouw is tevens een bijzondere bedrijfstak, want ondanks de marktwerking is er veelal een sterk georganiseerde markt met gegarandeerde afname van de producten. Denk aan het leveren van melk aan de coöperatie. De inspanning om aansluiting te vinden bij de consument is dus van oudsher niet vanzelfsprekend. Het is belangrijk die kloof te verkleinen. De onzekerheid rondom de landbouwtransitie is ingewikkeld. “De urgentie is er nog steeds, maar voelt minder collectief op dit moment. Ondernemers hebben duidelijkheid nodig. Als kaders voortdurend schuiven, ga je als ondernemer niet investeren”. Juist daarom vindt ze het belangrijk dat IJssellandschap samen met de ondernemers blijft kijken naar wat wél kan: via maatwerk, via regelingen, via ondersteuning bij landschapselementen of beheer van bosranden en houtwallen. “Geld alleen stuurt niet. Het moet passen in de bedrijfsvoering en op het juiste moment komen.
Tip voor het bestuur: Blijf naar erven gaan, blijf het gesprek voeren. Weet wat er speelt in de praktijk; dat is essentieel om verandering te kunnen inzetten”.
Bestuur in de praktijk; ambitie en draagkracht – Godelieve houdt van innovaties en vernieuwingen, niet om het vernieuwen zelf, maar om kansen slim te benutten in lijn met de missie. Tegelijk is ze nuchter over de verhoudingen binnen IJssellandschap. “Zo’n 80% van het werk bestaat uit dagelijks beheer en onderhoud. Dat moet gewoon goed gebeuren.”
Daarbij is het steeds zoeken naar de juiste balans tussen beheer en innovatie. Het dagelijkse onderhoud vormt het grootste deel van het werk en moet altijd meewegen in de ambities die je als bestuur hebt. Vernieuwing is belangrijk, maar alleen als de organisatie het ook kan dragen.
Tijdens haar bestuursperiode is daarom bewust gekozen voor focus: uitbreiding van het werkgebied is geen doel op zich. “Blijf bij het kerngebied en trek geen te grote broek aan. Dat geeft rust. Versterking binnen het bestaande bezit biedt al meer dan genoeg kansen. Dat is geen stilstand, maar verdieping”.
Besturen betekent ook risico’s durven nemen. Innovatieve projecten als Natuurderij Keizersrande kennen een onrendabele top, daar investeert IJssellandschap in met eigen middelen. Dat moet je durven, maar je moet ook durven bijsturen en erkennen dat sommige keuzes achteraf anders hadden gekund. Dat hoort bij vernieuwen”.
Ook het vertrouwen in andere partijen ziet ze als kracht. Zoals bij de Gorsselse Heide, dat in erfpacht werd uitgegeven aan een stichting. “Je hoeft niet alles zelf te willen doen. Vertrouwen geven en het samen doen, maakt sterker”.
IJssellandschap in het tijdsbeeld – In vijftien jaar zit beweging. De samenleving is mondiger geworden. Mensen voelen zich mede-eigenaar van het landschap. Dat vergroot de betrokkenheid, maar ook de verwachtingen. “Dan is het belangrijk om aan de voorkant helder te zijn over processen: waar kun je meedenken en waar worden besluiten genomen door de organisatie.” IJssellandschap is daarin een betrouwbare partij geworden. “Je hoeft het niet altijd met ons eens te zijn, maar we laten zien waar we voor staan en we zijn bereid bij te sturen als dat nodig is. Dat vertrouwen opent deuren, een mooi voorbeeld daar van is de verwerving van landgoed ’t Nijendal van Staatsbosbeheer”.
Ze zou het mooi vinden als IJssellandschap ook onder ondernemers meer als ‘merk’ wordt gezien en herkend. Dat er wellicht vanuit de producerende ondernemers ook een ‘IJssellandschap-merk’ op de markt komt en dat ze zich ook echt onderdeel voelen van een groter geheel. “We voegen samen waarde toe aan het landschap, ook horeca- en recreatieondernemers van IJssellandschap profiteren daarvan. Dat is moeilijk in geld uit te drukken, maar van grote betekenis. Laten we elkaar daarin versterken”.
Vooruitkijken: wat vraagt aandacht – Investeren in grond blijft belangrijk, voor zowel natuur als landbouw, en om blijvende aandacht voor bodem, bos en landschap. Daarnaast heb je ook een rol om regionale en landelijk partijen inzicht te geven hoe een en ander in de praktijk werkt als je steeds zoekt naar balans, in beweging bent en de lange termijn voor ogen hebt. Dat maakt IJssellandschap uniek en daarmee tot voorbeeld.
“Als ik een onderwerp uit mijn tijd bij IJssellandschap mag noemen waarvan ik hoop dat dat nog eens van, of in dit geval, in de grond komt, dan hoop ik dat IJssellandschap zich nog ooit opnieuw buigt over natuurbegraven. Ik weet dat het een gevoelig onderwerp is, mensen zijn er soms letterlijk doodsbang voor en timing in cruciaal. Maar de behoefte is er en het past bij wat IJssellandschap in de kern is: zorgen voor de natuur én voor de mens. Het raakt aan de oorsprong van de stichting, die al bijna 760 jaar verbonden is met de stad en haar omgeving.
Iets dat Godelieve belangrijk vindt om de stichting mee te geven voor de toekomst is om dicht bij de praktijk te blijven: in gesprek met ondernemers, aanwezig zijn in het landschap en luisteren naar wat er speelt. Juist bij grote maatschappelijke opgaven, van landbouwtransitie tot klimaat en biodiversiteit, vraagt dat om een duidelijke koers én om bereidheid te innoveren en steeds bij te sturen. Betrouwbaarheid en transparantie vormen daarbij de basis. “Als mensen weten waar je voor staat en ervaren dat je zorgvuldig handelt,” aldus Godelieve, “dan kun je ook in veranderende tijden met vertrouwen vooruit.”
Nawoord Godelieve
Beste mensen,
Ik hou ervan om met mensen te werken. Ik heb genoten van de gesprekken: het samen ergens voor gaan, jullie gedrevenheid en verschillende persoonlijkheden. Of het nu gaat om gesprekken met bezorgde personeelsleden uit de organisatie, een mooi gesprek tijdens het kerstbuffet, selectiegesprekken met kandidaat bestuurders of met pachters op de boerderij,
Ik ben ook trots op de verbinding tussen IJssellandschap en de zorg. Het kwam prachtig tot uiting tijdens ons 750 jarig bestaansfeest in de Lebuïnuskerk waar 750 mantelzorgers waren uitgenodigd voor een diner, waarbij ze door ons bediend werden. Hoe mooi is het om met het nodige historisch besef, daar onderdeel van te zijn.
Een bijzonder spannend moment voor een voorzitter en ook voor het voltallige bestuur is als de directeur na 20 jaar vertrekt. De keuze die we samen maakten voor het bureau K+V is heel bepalend geweest. Met verschillende rondes waarin we eerst met elkaar kwamen tot een profiel, brieven lezen en een short list maken en vervolgens speeddates waar de pachters, medewerkers, bestuurders, raad van advies in diverse samenstelling aan de slag gingen. Ik ben jullie echt dankbaar dat dit proces zo goed is verlopen en Judith nu al vijf jaar in ons midden is.
Het zou eigenlijk niet genoemd hoeven worden en ik heb de analen er niet op doorgespit. Maar ik vind het ook fantastisch dat ik als vrouw voorzitter werd en dat mij dat gegund werd. Was ik de eerste vrouwelijke voorzitter en Judith de eerste vrouwelijke directeur in de historie? De combinatie acht ik vrij uniek in de afgelopen 750 jaar en biedt perspectief voor de toekomst. Het kan echt wel!
Ik ben jullie dankbaar voor de fijne tijd, jullie enthousiasme voor IJssellandschap zowel in de organisatie als in het bestuur, de goede bestuurlijke voorbereiding en … ik ga jullie missen…
Godelieve Wijffels, mei 2026